Quạt khử tĩnh điện Shishido BF-XZB 

Bài viết này chia sẻ một số kinh nghiệm và kiến thức cơ bản, dưới góc nhìn thực tế của người đã làm việc lâu năm với các hệ thống khử tĩnh điện trong nhà máy. 

Mục đích thực sự của quạt khử tĩnh điện 

Về bản chất, quạt khử tĩnh điện được thiết kế để trung hòa điện tích tĩnh tồn tại trên bề mặt vật thể như PCBA, linh kiện điện tử, chi tiết nhựa, film hoặc bao bì. Khi điện tích được trung hòa, nguy cơ phóng tĩnh điện ESD sẽ giảm đáng kể, đồng thời hiện tượng hút bụi do tĩnh điện cũng được hạn chế. 

Một điểm quan trọng là quạt ion thường được sử dụng trong những trường hợp không thể hoặc rất khó áp dụng nối đất chống tĩnh điện, ví dụ như sản phẩm đang di chuyển, vật liệu cách điện (insulative) hoặc các công đoạn tạm thời. Lưu ý rằng quạt khử tĩnh điện không thay thế cho hệ thống nối đất ESD, mà đóng vai trò bổ sung và hỗ trợ trong chiến lược kiểm soát ESD tổng thể. 

Công nghệ tạo ion – hiểu vừa đủ để sử dụng hiệu quả 

Phần lớn các quạt ion khử tĩnh điện hiện nay hoạt động dựa trên nguyên lý phóng điện corona tại đầu kim. Từ đó, quạt tạo ra ion dương và ion âm, sau đó luồng gió mang các ion này đến bề mặt cần khử tĩnh điện. Khi ion tiếp xúc với bề mặt mang điện tích, quá trình trung hòa diễn ra và điện áp giảm dần về mức an toàn. 

Về công nghệ, thị trường thường nhắc đến các khái niệm như AC, DC hay các biến thể khác của chúng. Các công nghệ khác nhau ảnh hưởng nhiều tới độ ổn định của khả năng khử tĩnh điện theo thời gian và chu kỳ bảo trì cần thiết. Đây là hai yếu tố mà người dùng có kinh nghiệm sẽ đặc biệt quan tâm. 

Những thông số nên quan tâm khi xem xét quạt ion 

Khi lựa chọn quạt khử tĩnh điện, nhiều người có xu hướng chỉ nhìn vào công suất hoặc lưu lượng gió. Trên thực tế, có một số thông số khác mang ý nghĩa quyết định hơn. 

Thứ nhất là thời gian khử tĩnh điện (discharge time), thể hiện tốc độ mà điện áp trên bề mặt giảm từ một mức xác định, chẳng hạn từ ±1000V xuống ±100V. Thông số này cho thấy khả năng khử ion nhanh hay chậm của quạt trong điều kiện tiêu chuẩn. 

Tiếp theo là độ cân bằng ion (ion balance), phản ánh sự chênh lệch giữa ion dương và ion âm. Với các linh kiện nhạy ESD, ion balance càng gần 0V thì rủi ro càng thấp. 

Thiết bị đo Ionizer STATIRON DP của hãng Shishido 

Ngoài ra, khoảng cách làm việc và độ rộng vùng khử hiệu quả cũng rất đáng lưu ý. Thông thường, quạt đơn có vùng khử hiệu quả khoảng 30 cm, trong khi quạt đôi có thể đạt 40–50 cm. Khoảng cách làm việc phổ biến nằm trong khoảng 300–600 mm, tùy từng model. 

Lưu lượng gió và mức ồn cũng là những yếu tố không nên bỏ qua, đặc biệt trong các khu vực sản xuất liên tục. Gió quá yếu sẽ làm giảm hiệu quả khử tĩnh điện, trong khi gió quá mạnh có thể gây xáo trộn bụi hoặc ảnh hưởng đến công đoạn lắp ráp tinh vi.  

Ứng dụng phổ biến của quạt khử tĩnh điện trong nhà máy 

Quạt ion khử tĩnh điện được sử dụng rất phổ biến tại các công đoạn lắp ráp và bán tự động, dây chuyền SMT, test chức năng, khu vực đóng gói linh kiện, sản xuất nhựa và bao bì, hoặc các công đoạn in ấn, dán nhãn. Sẽ ít gặp hơn ở các dây chuyền hay máy tự động (AHE) do tốc độ khử có thể không đủ đáp ứng. Một ứng dụng hay gặp khác của quạt khử tĩnh điện là thổi bảo vệ cho các bề mặt sản phẩm để chống bám bụi. 

Những vấn đề thường gặp khi sử dụng 

Không ít trường hợp quạt vẫn quay nhưng hiệu quả khử tĩnh điện lại không đảm bảo. Nguyên nhân có thể đến từ việc không kiểm tra định kỳ bằng thiết bị đo ionizer. Ion balance bị lệch sau thời gian sử dụng, đầu kim bẩn hoặc mòn, hoặc đơn giản là vị trí lắp đặt chưa tối ưu. Điều này cho thấy, bản thân quạt tốt chưa đủ, mà cách sử dụng và kiểm soát mới là yếu tố quyết định. 

Một vài lưu ý khi lựa chọn quạt khử tĩnh điện 

Khi lựa chọn, người dùng nên tìm hiểu 1 chút về công nghệ tạo ion mà nhà cung cấp đề xuất, ưu tiên các dòng quạt có độ ổn định cao theo thời gian và chu kỳ bảo trì dài. Việc chọn đúng kích thước quạt, phạm vi thổi hiệu quả và phù hợp với công đoạn cũng quan trọng không kém. Trong nhiều trường hợp, quạt “đủ dùng, ổn định và dễ kiểm soát” lại mang lại hiệu quả lâu dài hơn so với quạt có thông số mạnh nhất.

Vùng khử tĩnh điện của quạt Shishido BF-X2ME