Trong các nhà máy điện tử, ghế chống tĩnh điện (ghế ESD) thường được xem như một phương án nối đất bổ trợ cho con người. Ghế không hoạt động độc lập mà là một phần của hệ thống nối đất cho người, phối hợp cùng sàn ESD, giày dép, bàn thao tác và các biện pháp kiểm soát khác. Chính vì vai trò “phụ trợ” này mà ghế ESD hay bị xem nhẹ, cho tới khi bước vào đo đạc hoặc audit thì lại trở thành một vấn đề gây tốn thời gian. 

Có nhiều lý do khiến ghế ESD được xem là “đau đầu nhẹ”: thị trường có nhiều lựa chọn nhưng không dễ chọn đúng; ghế có thể xuống cấp nhanh sau một thời gian sử dụng; cách đo không thống nhất; kết quả đo ESD hay không đạt; trong khi chi phí đầu tư và thay thế không hề thấp. 

Người dùng cần chú ý gì khi lựa chọn ghế ESD 

Yếu tố đầu tiên là chất liệu mặt ghế. Trong nhà máy điện tử có thể gặp ghế nhựa, ghế PU, ghế bọc da PVC/Vinyl hoặc ghế inox. Với ghế nhựa và PU, bề mặt thường có hoa văn nổi để chống trượt khi ngồi. Dưới góc độ kiểm soát ESD, ghế bọc da thường tiềm ẩn rủi ro cao hơn do cấu trúc nhiều lớp và khả năng suy giảm theo thời gian; ngược lại, ghế inox cho độ ổn định ESD tốt nhất. Tuy nhiên, nếu xét về sự thoải mái khi ngồi lâu, thứ tự này gần như đảo ngược.  

Một số loại ghế ESD 

Đường kính mặt ghế thường nằm trong khoảng 320–450 mm. Mặt ghế lớn phù hợp cho việc ngồi lâu nhưng cồng kềnh và chiếm không gian. Trên thị trường thực tế, kích thước 350–380 mm được xem là phổ biến và cân bằng giữa sự thoải mái và tính linh hoạt. 

Với các vị trí cần ngồi lâu, ghế có cơ cấu nâng hạ giúp người ngồi chọn được cao độ phù hợp. Tuy nhiên, cơ cấu này chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhà sản xuất thiết kế được kết nối ESD liên tục qua trụ nâng. Tương tự, nếu người ngồi cần xoay hướng nhiều khi làm việc, ghế có cơ cấu xoay là cần thiết, nhưng cũng đòi hỏi giải pháp nối đất phù hợp. 

Về phương án nối đất với sàn, ghế có thể thoát tĩnh điện qua bánh xe, chân cứng hoặc dây xích. Trong đó, dây xích có chi phí thấp nhưng rủi ro cao hơn, do dễ bẩn, tiếp xúc kém và khó kiểm soát ổn định lâu dài. Bánh xe là lựa chọn phổ biến khi cần di chuyển ghế thường xuyên, chi phí sẽ cao hơn đáng kể 

Bánh xe ESD và dây xích nối đất cho ghế 

Ghế có hoặc không có tựa lưng, có hoặc không có vành để chân chủ yếu liên quan tới công thái học và chi phí, không ảnh hưởng trực tiếp tới ESD.  

Các hư hỏng và vấn đề thường gặp 

Trong quá trình sử dụng, bánh xe là bộ phận khá hay hỏng. Bánh nhựa mỏng, kém chất lượng có thể nứt vỡ hoặc mất tính ESD. Vì vậy, việc quan sát trực tiếp và chọn loại bánh xe dày dặn, chắc chắn là rất quan trọng. 

Mặt ghế cũng là điểm dễ xuống cấp. Ghế bọc da thường hư hại bề mặt nhanh nhất; bên trong là foam nên dễ lão hóa. Ghế inox có độ bền gần như tuyệt đối, trong khi ghế nhựa hoặc PU có độ bền cao nhưng có thể trầy xước theo thời gian. 

Về ESD, ghế có cấu trúc càng phức tạp thì rủi ro đo không đạt càng cao. Một chiếc ghế vừa bọc da, vừa có xoay, nâng hạ, dùng bánh xe nhựa thường và nối đất qua dây xích sẽ có xác suất không đạt cao nhất. Ở chiều ngược lại, ghế inox đơn giản thường ít rủi ro nhất, tiếp theo là ghế nhựa. 

Cấu tạo của ghế ESD 

Đo ghế ESD như thế nào cho đúng 

Kết quả đo phụ thuộc rất nhiều vào cách đo. 

Trong nhà máy có nơi đo theo cách đặt một điện cực 5lb trên mặt ghế và điện cực còn lại trên sàn; nơi khác lại đo từ tay người đang ngồi trên ghế về điểm nối đất. Khi đo có đeo vòng tay hay không, chân có đặt trên sàn ESD hay không… đều ảnh hưởng tới kết quả. 

Không ít trường hợp, phép đo chưa phù hợp dẫn tới nhận định sai, kéo theo nhiều thời gian và công sức khắc phục không cần thiết. Ngoài ra, cần phân biệt rõ giữa đo ghế khi mới mua và đo định kỳ trong quá trình sử dụng. Các hướng dẫn chi tiết có thể tham khảo trong ANSI/ESD STM12.1 và TR53, là các tài liệu thuộc về bộ tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20-2021 

Những lý do phổ biến khiến ghế ESD không đạt điện trở nối đất 

Nguyên nhân thường gặp nhất là bánh xe hoặc chân ghế không phải loại ESD, hoặc được cho là loại ESD nhưng chất lượng không đảm bảo. Bánh xe, chân ghế hay dây xích bị bẩn cũng làm tăng điện trở tiếp xúc. Nhiều thiết kế ghế xoay, nâng hạ nhưng không có đường dẫn điện liên tục từ mặt ghế xuống bánh hoặc chân ghế. Với các loại ghế dùng công nghệ phủ (Ghế bọc, hoặc ghế nhựa/PU nhưng dùng công nghệ phủ), lớp phủ có thể suy thoái theo thời gian. Ngoài ra, việc sử dụng dây xích nối đất nhưng chất lượng dây và kết nối dây xích không tốt cũng là nguyên nhân phổ biến. 

Kết luận 

Ghế ESD không phải là hạng mục có thể chọn qua loa. Việc đầu tư thời gian để lựa chọn đúng loại ghế, hiểu đúng cách đo và kiểm soát ở mức “đủ” sẽ giúp giảm rủi ro ESD mà không gây lãng phí. Hiểu đúng vai trò chống tĩnh điện của ghế cũng giúp người quản lý tối ưu chi phí, không chỉ ở khâu mua sắm mà còn trong suốt quá trình vận hành.