1. Giày dép chống tĩnh điện là gì?

Trong môi trường sản xuất điện tử, nơi các linh kiện nhạy cảm với tĩnh điện (ESDS) được xử lý hàng ngày, việc kiểm soát điện tích trên cơ thể con người là yếu tố bắt buộc. Giày dép chống tĩnh điện (ESD footwear) được thiết kế nhằm giải quyết bài toán này bằng cách tạo ra một đường dẫn an toàn để điện tích trên cơ thể có thể tiêu tán xuống đất.

Khác với suy nghĩ phổ biến rằng giày chống tĩnh điện chỉ đơn giản là “không tích điện”, thực tế chúng hoạt động theo nguyên lý tiêu tán có kiểm soát. Khi được sử dụng kết hợp với sàn ESD, giày sẽ giúp duy trì cơ thể người ở cùng điện thế với môi trường xung quanh, từ đó loại bỏ nguy cơ phóng điện gây hư hỏng linh kiện.

Giày phòng sạch chống tĩnh điện

2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động

Một đôi giày chống tĩnh điện tiêu chuẩn thường bao gồm đế giày có khả năng dẫn điện hoặc tiêu tán điện tích, lớp lót giúp duy trì tiếp xúc điện với bàn chân, và phần thân giày được thiết kế để hạn chế phát sinh tĩnh điện do ma sát. Điểm quan trọng nhất là toàn bộ cấu trúc này phải đảm bảo tạo thành một đường dẫn liên tục từ cơ thể xuống đất.

Về mặt kỹ thuật, điện trở của giày chống tĩnh điện thường nằm trong khoảng 10⁵ đến 10⁹ ohm, đủ để tiêu tán điện tích tĩnh điện trên cơ thể người qua giày xuống sàn ESD một cách liên tục và có kiểm soát, từ đó ngăn ngừa hiện tượng phóng tĩnh điện từ người gây hư hỏng linh kiện.

Tĩnh điện trên người được xả xuống đất thông qua hệ giày và sàn ESD

3. Làm sao để biết giày ESD có thực sự đạt chuẩn?

Trong thực tế, không phải cứ giày được gắn nhãn “ESD” là đã đảm bảo kiểm soát tĩnh điện hiệu quả. Điều quan trọng không nằm ở hình thức hay thông tin in trên sản phẩm, mà nằm ở khả năng dẫn điện và tiêu tán điện tích thực tế khi sử dụng.

Cách kiểm tra đáng tin cậy nhất là đo điện trở của hệ thống người – giày – sàn bằng thiết bị chuyên dụng (footwear tester). Nếu giá trị đo nằm trong dải tiêu chuẩn (thường 10⁵ đến 10⁹ ohm), đôi giày đó mới thực sự đáp ứng yêu cầu ESD.

Theo tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20, các nhà máy – đặc biệt là những đơn vị đã đạt chứng nhận – cần thực hiện kiểm tra đầu vào (Product Qualification Plan) đối với giày ESD trước khi đưa vào sử dụng. Điều này giúp đảm bảo ngay từ đầu rằng thiết bị bảo hộ cá nhân đang hoạt động đúng chức năng.

Tuy nhiên, một thực tế trên thị trường là không ít nhà cung cấp không thực hiện hoặc không hiểu rõ yêu cầu kiểm tra này, dẫn đến việc giày được sử dụng nhưng không đảm bảo thông số kỹ thuật. Khi đó, hệ thống ESD có thể “đạt trên giấy” nhưng lại không hiệu quả trong vận hành thực tế. 

Ngoài kiểm tra ban đầu, doanh nghiệp cũng nên duy trì đo kiểm định kỳ, vì đặc tính điện của giày có thể thay đổi theo thời gian sử dụng, độ mòn hoặc điều kiện môi trường (độ ẩm, bụi bẩn…). Nhiều nhà máy hiện nay sử dụng máy test giày chống tĩnh điện kết hợp với cổng an ninh để kiểm tra nhanh trước khi vào khu vực EPA, đảm bảo tất cả nhân sự đều đạt tiêu chuẩn.

Sử dụng cổng ESD để kiểm tra giày dép trước khi vào EPA

4. Các loại giày dép chống tĩnh điện phổ biến

Trong môi trường sản xuất điện tử, giày dép chống tĩnh điện không chỉ khác nhau về kiểu dáng mà còn khác biệt rõ rệt về trọng lượng, độ bền và chi phí, tùy theo vật liệu và cấu trúc đế.

5. Giày chống tĩnh điện (ESD shoes)

Giày chống tĩnh điện, đặc biệt là giày phòng sạch, là lựa chọn phổ biến trong các nhà máy yêu cầu tính ổn định và bảo vệ cao. Thiết kế kín giúp bảo vệ toàn bộ bàn chân, phù hợp với môi trường sản xuất liên tục hoặc khu vực có yêu cầu nghiêm ngặt.

- Về trọng lượng, giày thường nặng hơn dép do cấu trúc nhiều lớp (đế + thân giày), nhưng các dòng hiện đại đã tối ưu khá nhẹ để đảm bảo thoải mái khi làm việc lâu.
- Về độ bền, giày chống tĩnh điện có tuổi thọ cao, chịu mài mòn tốt, đặc biệt với các dòng sử dụng đế PU hoặc cao su.
- Về chi phí, giày thường có giá cao hơn dép, nhưng đổi lại là độ ổn định và độ bền lâu dài, phù hợp cho sử dụng dài hạn.

6. Dép chống tĩnh điện (ESD sandals/slippers)

Dép ESD phù hợp với môi trường không quá khắt khe về bụi bẩn hoặc khu vực ít yêu cầu bảo hộ cơ học. Thiết kế hở giúp thoáng khí, dễ mang – tháo.

- Về trọng lượng, dép rất nhẹ, tạo cảm giác thoải mái khi di chuyển nhiều.
- Về độ bền, thường thấp hơn giày do kết cấu đơn giản, dễ hao mòn phần đế và quai.
- Về chi phí, dép có giá thấp hơn, phù hợp cho nhu cầu sử dụng ngắn hạn hoặc số lượng lớn.

7. Các loại đế giày ESD phổ biến

Đế là yếu tố quyết định trực tiếp đến khả năng tiêu tán điện tích cũng như trải nghiệm sử dụng:

• Đế PU (Polyurethane):
  Nhẹ, đàn hồi tốt, đi êm, giảm mỏi chân khi đứng lâu. Độ bền ở mức khá, giá trung bình → phù

• Đế cao su (Rubber):
  Nặng hơn PU nhưng bền hơn, chịu mài mòn tốt, chống trơn trượt cao. Giá thường cao hơn → phù hợp môi trường yêu cầu độ bền và an toàn cao.

• Đế PVC:
  Trọng lượng nhẹ, chi phí thấp, nhưng độ bền không cao bằng PU và cao su. Thường dùng cho dép hoặc các dòng giày giá rẻ.

• Đế EVA (ít phổ biến hơn trong ESD chuẩn):
  Rất nhẹ, êm, nhưng khả năng duy trì tính dẫn điện và độ bền không cao → chỉ phù hợp một số ứng dụng nhẹ.

Một số loại giày dép chống tĩnh điện

8. Các lỗi phổ biến khi sử dụng giày chống tĩnh điện

Trong thực tế triển khai, nhiều lỗi phát sinh không đến từ sản phẩm mà từ cách sử dụng. Một số trường hợp mang giày chống tĩnh điện nhưng làm việc trên sàn không dẫn điện, khiến điện tích không thể tiêu tán. Ngoài ra, việc sử dụng tất cách điện hoặc không kiểm tra định kỳ cũng làm giảm hiệu quả của giày.

Đế giày bị mòn, bẩn hoặc việc nhầm lẫn giữa giày thường và giày chống tĩnh điện cũng là những nguyên nhân phổ biến gây ra rủi ro tĩnh điện trong nhà máy.

Không sử dụng các loại giày thông thường khi làm việc trong EPA

9. Giải pháp giày chống tĩnh điện từ Systech

Với kinh nghiệm triển khai hệ thống kiểm soát tĩnh điện tại nhiều nhà máy điện tử và doanh nghiệp FDI, Systech không chỉ cung cấp giày chống tĩnh điện mà còn cung cấp giải pháp tổng thể.

Từ tư vấn lựa chọn sản phẩm phù hợp, hướng dẫn triển khai, đến đo kiểm theo tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20 và đào tạo nhân sự, Systech giúp khách hàng xây dựng hệ thống kiểm soát tĩnh điện hiệu quả và bền vững.

Vượng NT

Kỹ Sư ESD